Historia parafii

 

Na ziemi pałuckiej, otoczonej wieloma jeziorami położona jest Gąsawa z małym drewnianym kościołem pod wezwanie św. Mikołaja, nazywanym przez miejscowych mieszkańców „perełką”. Rzeczywiście,  wchodząc do wewnątrz świątyni możemy doznać zachwytu nad pięknem barokowego wystroju.  Obecny kościół wzniesiono w XVII wieku jako jednonawową, bezwieżową, orientowaną budowlę o podwójnej konstrukcji zrębowo-szkieletowej, unikatową w drewnianej architekturze sakralnej Europy, która przetrwała do dnia dzisiejszego. Nie znaczy to, że kościoła w Gąsawie nie było wcześniej.  Domniemywa się, że świątynia była już w XI –XII wieku, choć nie ma na to żadnych dowodów. Pierwsze zachowane przekazy historyczne pochodzą z 1136 i 1145 roku. Parafią od początku istnienia aż do XVIII wieku zarządzali zakonnicy, kanonicy regularni w Trzemesznie. Dzięki ich staraniom w 1388 roku król Władysław Jagiełło nadaje Gąsawie prawa miejskie.  Drewniana zapewne fara, otoczona cmentarzem, wznosiła się przypuszczalnie w miejscu obecnego kościoła. XVI wiek staje się dla miasta okresem rozkwitu, „złoty wiekiem”. Obok kościoła, szkoły parafialnej, szpitala w 1600 roku przeniesiono z Poznania słynne Kolegium Lubrańskiego, jedną z pierwszych szkół humanistycznych w Polsce. Wkrótce po tym powstała koncepcja budowy nowego kościoła farnego. XVII wiek był dla Gąsawy podobnie jak i dla całego naszego kraju burzliwym czasem, rozpoczętym potopem szwedzkim. Drewniana fara szczęśliwie ocalała z pożaru miasta w 1656 roku, przechodzi gruntowny remont, który zakończono 25.09.1674 roku. Po zakończeniu prac ratunkowych, w latach 1705 – 1706 wnętrze kościoła ozdobiła wspaniała barokowa dekoracja malarska. W XVIII wieku kanonicy regularni przekazali do świątyni w Gąsawie przepiękne barokowe ołtarze z wyposażenia klasztornego w Trzemesznie. Po sekularyzacji klasztoru w Trzemesznie w 1793 roku, parafia gąsawska straciła możnego protektora. W latach 1856-1858 do parafii zostaje skierowany proboszcz ks. Teofil Kegel, który przeprowadził gruntowny remont świątyni. Z jego to polecenia na ściany z malowidłami nałożono warstwę tynku, maskującą wybrzuszenia i nierówności. O ich istnieniu zapomniano do naszych współczesnych czasów. W latach 1998-1999 podczas ostatniej restauracji architektury kościoła natrafiono na barokowe malowidła ścienne, które odsłonięto w kilku etapach w latach 2000-2002. Zabytkowe malarstwo ścienne pochodzi z czterech różnych faz chronologicznych. Najstarsze są z XVII wieku. Podczas prac nie doszukano się autorstwa tych pięknych iluzjonistycznych, wielowarstwowych dzieł.  Duże połacie malowideł historycy sztuki i konserwatorzy nazywają arrasami, gobelinami. Obok scen z Ewangelii, szereg postaci świętych, girland z kwiatów i owoców oraz florystyczne kartusze z inskrypcjami. Na naszą uwagę zasługują: XVII -wieczna chrzcielnica z barokowymi elementami; późnogotycka grupa ukrzyżowania na belce tęczowej czy cudowny wizerunek Matki Bożej Pocieszenia w ołtarzu głównym, XVII –wieczne dzieło warsztatu wielkopolskiego. Warto więc odwiedzić Gąsawę i zobaczyć świątynię, leżącą na szlaku pałuckich kościołów, by zachwycić się pięknem dzieła rąk ludzkich na większą chwałę Panu Bogu.

Ks. Proboszcz Piotr Gogolewski